Bir Bilirkişi Raporu Geciktiğinde Adalet de Bekler mi?
İzmir'de iki kişinin hayatını kaybettiği elektrik faciasına ilişkin davada beklenen ek bilirkişi raporu, yargılamanın en hassas sorunlarından birini yeniden gündeme taşıdı. Teknik gerçeği ortaya çıkarmak için gereken zaman ile toplumun gecikmeyen adalet beklentisi arasında nasıl bir denge kurulmalı?

Bir mahkeme salonunda beklemek ne zaman adalet arayışının doğal bir parçası olmaktan çıkar? Bir dosyanın eksiksiz incelenmesi için geçen süreyle, insanların hayatından eksilen zaman arasında nasıl bir denge kurulabilir?
İzmir'de yaşanan elektrik faciasına ilişkin davada beklenen ek bilirkişi raporu, bu soruları yeniden düşünmemize neden oluyor. Özge Ceren Deniz ve İnanç Öktemay'ın yaşamını yitirdiği olayın ardından başlayan yargılama süreci, bugün istinaf aşamasında devam ediyor. Son duruşmada da sanıkların kusur durumlarının değerlendirilmesi bakımından önem taşıyan ek raporun mahkemeye ulaşması beklendi.
Bir avukat olarak böyle dosyalarda iki farklı beklentinin aynı anda karşıma çıktığını görüyorum. Bir tarafta yakınlarını kaybeden insanların gerçeğin ortaya çıkarılmasını isteyen haklı beklentisi, diğer tarafta hakkında suçlama bulunan kişilerin eksiksiz ve tarafsız bir incelemeyle yargılanma hakkı var.
Her iki beklenti de hukuk devletinin koruması altındadır. Asıl mesele, birini savunurken diğerini göz ardı etmemektir.
Bilirkişi Karar Verir mi?
Ceza davalarında özellikle teknik bilgi gerektiren olayların aydınlatılması kolay değildir. Elektrik tesisatındaki bir arızanın nedeni, altyapı çalışmalarındaki olası eksiklikler, bakım ve denetim yükümlülükleri ya da birden fazla kurumun sorumluluk alanları uzmanlık gerektirebilir.
Hâkimden bütün mühendislik disiplinlerini bilmesini bekleyemeyiz. İşte bilirkişilik kurumu bu nedenle vardır.
Ancak burada önemli bir ayrımı hatırlatmak isterim. Bilirkişi teknik konularda görüş bildirir, hukuki sorumluluğa ilişkin nihai değerlendirmeyi ise mahkeme yapar. Bir raporda belirtilen teknik kusur değerlendirmesi, tek başına kişinin ceza hukuku bakımından suçlu olduğunu göstermez.
Mahkeme, raporu dosyadaki diğer delillerle birlikte ele almak zorundadır. Bilirkişinin uzmanlık alanını aşan hukuki değerlendirmeleri de hâkimin karar verme yetkisinin yerine geçemez.
Bu ayrım neden önemli?
Çünkü bir kişinin cezai sorumluluğunu belirlemek yalnızca teknik bir hatanın varlığını tespit etmekten ibaret değildir. Kişinin hangi yükümlülüğe sahip olduğu, bu yükümlülüğü ihlal edip etmediği, ortaya çıkan sonuçla davranışı arasındaki bağlantı ve suçun kanuni unsurları ayrıca değerlendirilmelidir.
Bir rapor teknik açıdan ne kadar kapsamlı olursa olsun, mahkemenin bağımsız değerlendirmesinin yerini almamalıdır.
İtiraz Hakkı Gecikme Nedeni mi?
Adliyelerde sık karşılaştığımız eleştirilerden biri, bilirkişi raporlarına yönelik itirazların davaları uzattığı düşüncesidir. Bu eleştirinin anlaşılabilir bir yönü bulunuyor. Özellikle uzun süren yargılamalarda her yeni inceleme, taraflar açısından belirsizliğin devam etmesi anlamına geliyor.
Fakat savunma hakkına yalnızca yargılamayı hızlandırmak amacıyla sınır çizilmesi doğru olmaz.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 67'nci maddesi, bilirkişi incelemesinin ardından ilgililerin itirazlarını bildirebilmesine ve yeni inceleme talep edebilmesine imkân tanır. Tarafların kendi uzmanlarından bilimsel mütalaa alabilmeleri de hukuken mümkündür.
Bir bilirkişi raporuna itiraz edilmesi, yargılamayı gereksiz yere uzatma girişimi olarak görülmemelidir. Raporun eksik, çelişkili veya yeterince gerekçelendirilmemiş olması hâlinde yeni bir değerlendirme yapılması, maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasına katkı sağlayabilir.
Elbette her itirazın yeni bir bilirkişi incelemesini zorunlu kıldığı da söylenemez. Mahkeme, talepleri somut gerekçeleriyle değerlendirir. Gerekli incelemeyi yaptırırken dosyanın sebepsiz yere sürüncemede kalmasını önlemek de yargılamanın sağlıklı yürütülmesinin bir parçasıdır.
Burada savunma hakkıyla makul sürede yargılanma hakkını birbirine rakip iki kavram gibi görmemek gerekiyor. İkisi de adil yargılanmanın temel güvenceleridir.
Mağdur Yakınları Ne Kadar Beklemeli?
Bir davanın hukukçular açısından dosya numarası, duruşma tarihi ve delil değerlendirmesi gibi teknik karşılıkları vardır. Ancak yakınını kaybeden bir aile için aynı dava, hayatının en ağır dönemlerinden birinin devamıdır.
Her duruşma yeni bir beklenti doğurur. Her erteleme, belirsizliğin biraz daha uzaması anlamına gelebilir.
Bu nedenle mağdur yakınlarının adalet beklentisini yalnızca mahkemenin vereceği nihai kararla sınırlı görmemek gerektiğini düşünüyorum. Yargılamanın anlaşılır, öngörülebilir ve makul bir sürede tamamlanması da adalete duyulan güvenin önemli bir parçasıdır.
Diğer taraftan bir davanın toplumda büyük üzüntü yaratması, sanıkların savunma haklarının daraltılmasını haklı göstermez. Suçlamanın ağırlığı ne olursa olsun, herkesin masumiyet karinesinden ve adil yargılanma güvencelerinden yararlanması gerekir.
Bana göre sağlıklı çözüm, bilirkişi incelemelerini azaltmak değil, ihtiyaç duyulan teknik incelemelerin zamanında ve denetlenebilir şekilde tamamlanmasını sağlamaktır.
Mahkemelerin bilirkişiden açık ve somut sorulara cevap istemesi, raporlardaki eksikliklerin erken aşamada belirlenmesi ve uzmanlık alanına uygun görevlendirmelerin yapılması bu açıdan önemlidir. Gecikmenin gerekçesinin taraflara anlaşılır biçimde açıklanması da yargılamaya duyulan güveni güçlendirebilir.
İzmir'deki davanın nasıl sonuçlanacağını elbette bugünden söyleyemeyiz. Beklenen ek raporun mevcut değerlendirmeleri değiştirip değiştirmeyeceği de ancak dosya kapsamında anlaşılabilir.
Fakat bu dava vesilesiyle üzerinde durmamız gereken daha genel bir mesele var.
Adalet yalnızca hızlı karar vermek değildir. Doğru karar verebilmek için gereken bütün hukuki güvenceleri korumaktır. Ancak bu güvencelerin işletilmesi, belirsiz ve sınırsız bir bekleyişe de dönüşmemelidir.
Bir avukat olarak benim için ideal yargılama, tarafların kendilerini eksiksiz ifade edebildiği, bilimsel delillerin dikkatle incelendiği ve kararın gereksiz gecikme olmadan verilebildiği yargılamadır.
Çünkü adaletin yalnızca verilmesi yetmez. İnsanların ona ulaşabilmesi ve neden o karara varıldığını anlayabilmesi de gerekir.
Belki de bugün kendimize sormamız gereken soru şudur: Gerçeğe ulaşmak için beklerken, adalete duyulan güvenin de bekleme salonunda kalmamasını sağlayabiliyor muyuz?
Göndereceğin bir arkadaşın var mı?
Bu haber kime gider?



