Mersin'de, villa inşaatı için izin verilen 2,5 dönümlük arsada yapılan kurtarma kazılarında 8 Roma mezarı ve su kanalı bulunması üzerine bölge 1'inci Derece Arkeolojik Sit Alanı ilan edildi.

Mersin’in merkez Mezitli ilçesinde, Soli Pompeipolis Antik Kenti sınırları içerisinde yer alan ve daha önce villa inşaatı için izin verilen 2,5 dönümlük bir arsada sürdürülen kurtarma kazılarında önemli keşifler yapıldı. Yapılan kazılarda, 8 adet Roma dönemine ait mezarın yanı sıra Geç Antik Çağ’a ait olduğu düşünülen bir su kanalı ve çeşitli mimari kalıntılar gün yüzüne çıkarıldı. Bu tarihi bulguların ardından, inşaat izni verilen parselin de dahil olduğu yaklaşık 20 dönümlük alan, Adana Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulu tarafından 1’inci Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak tescil edilerek koruma altına alındı.

Olayın geçmişi, 2002 yılında belediyenin yol açma çalışmaları sırasında bölgede tarihi kalıntıların ortaya çıkmasıyla başlıyor. Mersin Müze Müdürlüğü’nün başlattığı ilk kazılarda Roma dönemine ait lahitler bulunmuştu. Bu gelişmelerin ardından, kazı alanına bitişik 3’üncü Derece Arkeolojik Sit Alanı statüsündeki 2,5 dönümlük özel parsel, 2013 yılında bir iş insanı tarafından satın alındı. İş insanı, 2020 yılında bu parselde 4 adet villa inşa etmek için belediyeye ruhsat başvurusunda bulundu. Başvuruyu değerlendiren belediye, Mersin Müze Müdürlüğü’nden görüş istedi. Müdürlük tarafından yapılan sondaj çalışmalarında, sadece az sayıda bronz sikke ve taşınır kültür varlığı tespit edildi. Bu bulgular ışığında, inşaat sırasında herhangi bir kültür varlığına rastlanması halinde müdürlüğe bilgi verilmesi koşuluyla inşaat yapılmasına sakınca görülmediği rapor edildi.

Ancak, belediyenin yol açma çalışmaları sırasında ortaya çıkan lahitlerde eksiklikler fark edilmesi üzerine süreç yeniden başlatıldı. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın müdahalesiyle 2022 yılında kurtarma kazıları genişletildi. 2022 ve 2023 yıllarında devam eden kazılarda yeni lahitlerin yanı sıra Geç Antik Çağ’a ait bir su kanalı da bulundu. Kanalın, daha önce inşaat izni verilen parsele doğru ilerlemesi üzerine uzmanlar, kazıların bu parselde devam etmesi yönünde görüş bildirdi. Daha önce herhangi bir kültür varlığına rastlanmadığı rapor edilen 2,5 dönümlük alanda 2024 yılında yapılan kazılarda ise 8 adet Roma mezarı, envanterlik eserler, Roma su kanalı ve mimari kalıntılar tespit edildi.

Bu yeni ve kapsamlı bulgular üzerine hazırlanan rapor doğrultusunda durum Adana Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulu’na iletildi. Kurul, acil olarak aldığı kararla, 2021 yılında verilen inşaat izninin süreci tamamlanana kadar dondurulmasına ve izinsiz inşaat yapılmamasına hükmetti. Ardından, 25 Şubat 2026’da yapılan değerlendirme sonucunda, daha önce inşaat izni verilen parselin de dahil olduğu yaklaşık 20 dönümlük alanın Roma Nekropolü olduğu kabul edilerek 1’inci Derece Arkeolojik Sit Alanı ilan edildi. Bu karar, Soli Pompeipolis Antik Kenti’nin tarihi dokusunu ve kültürel mirasını koruma adına önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.