Ceza hukuku perspektifinden önemli açıklamalar

İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Anabilim Dalı Üyesi Dr. Öğr. Üyesi Özge Sırma Gezer, İstanbul Güngören’de meydana gelen ve 14 Ocak’ta gerçekleşen bir kaza sonucu hayatını kaybeden 16 yaşındaki Atlas Çağlayan cinayetiyle ilgili Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı’nın tamamladığı iddianameyi değerlendirdi.

Dr. Gezer, iddianamenin ardından tekrar gündeme gelen akran şiddeti ve suça sürüklenen çocuk kavramlarını ceza hukuku çerçevesinde inceledi. Gezer, “Akran zorbalığı sadece pedagojik bir problem değil, aynı zamanda önemli bir ceza hukuku sorunudur. Zorbalık, çocukları hem mağdur hem de ‘suça sürüklenen çocuk’ olarak konumlandırabilir” ifadelerini kullandı.

Atlas Çağlayan davasında henüz kesinleşmiş bir ceza olmadığını belirten Dr. Gezer, iddianamenin çocuk ağır ceza mahkemesi tarafından kabul edilmesinin ardından duruşmalara geçilebileceğini dile getirdi. Ayrıca, mağdurların adlarının kamuoyuyla paylaşılmamasına dair eleştirilere yanıt vererek, “Çocuk mahkemelerinde yargılamalar gizli ve kapalı yapılır; bu nedenle belgelerde isimler kodlanarak paylaşılır” açıklamasında bulundu.

Dr. Öğr. Üyesi Gezer, Türk Ceza Kanunu’na göre çocukların ceza sorumluluğunun yaş gruplarına göre belirlendiğini ifade etti. Atlas Çağlayan davasında istenen cezaların, ceza kanunuyla uyumlu olduğunu vurgulayan Gezer, 0-12 yaş grubunun ceza sorumluluğu taşımadığını, 12-15 yaş grubunun ise fiilin anlamını kavrayıp kavrayamadığına bağlı olarak indirimli ceza uygulanabileceğini belirtti. Ayrıca, 15-18 yaş grubundaki çocukların da ceza sorumluluğu bulunduğunu fakat yine indirimli cezaların geçerli olduğunu aktardı.

Gezer, çocuk suçluluğunun ceza hukuku açısından farklı bir yaklaşım gerektirdiğini ve modern hukuk sistemlerinde çocukluk döneminin özel bir dönem olduğunu kaydetti. Suç işleyen çocukların rehabilitasyonuna yönelik hukuki düzenlemelerin önemini vurgulayan Gezer, Birleşmiş Milletler’in Pekin Kuralları’nın da bu noktada önemli bir referans olduğunu ifade etti. Pekin Kuralları’nın, çocukların ceza sorumluluğunun duygusal ve zihinsel gelişim düzeyine göre değerlendirilmesi gerektiğini öne sürdüğünü kaydetti.

Dr. Gezer, gençler arasında sıkça görülen zorbalığın toplumsal bir sorun olarak ele alınması gerektiğini vurgulayarak, Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine atıfta bulunarak zorbalığa maruz kalan gençlerin oranlarının oldukça yüksek olduğunu belirtti.

“Zorbalık, farklı suç türlerine dönüşebilir,” diyen Dr. Gezer, aşırı zorbalık durumlarının eziyet suçu, eğitim hakkının ihlali ve mala zarar verme gibi suçları gündeme getirebileceğini söyledi. Ayrıca bazı zorbalık vakalarının kasten yaralama, hakaret ve şantaj gibi suçlara dönüşebileceğine de dikkat çekti.

Suç işleyen çocuklar için kullanılan ‘suçlu çocuk’ yerine ‘suça sürüklenen çocuk’ teriminin önemini de vurgulayan Gezer, bu terimin çocukların sadece cezalandırılmasını değil, aynı zamanda korunmasını ve rehabilitasyonunu da içerdiğini aktardı. Aynı zamanda çocuk koruma kanununun detaylarına da değinerek, çocuklara yönelik destekleyici tedbirlerin yer aldığını belirtti.

Son olarak, ailelerin suça sürüklenen çocuklar açısından hukuksal olarak cezalandırılamayacağını belirten Gezer, “Suçun şahsiliği ilkesi gereği, suça sürüklenen çocukların aileleri üzerinde doğrudan bir yaptırım yoktur” dedi.