Bütçeden SGK’ya transfer Eylül’de 1457.7 milyar TL’yi geçti
SGK verilerine göre geçen yılın tümünde sistemin açık finansmanı, çalışan başına kamu katkısı, çeşitli görevler ve dar gelirlinin sağlık primleri gibi kalemler için bütçeden aktarılan tutar 1442.6 milyar TL düzeyindeydi. Bu yıl Eylül sonunda eşik aşıldı. Çalışan sayısındaki artış, görev kalemlerindeki genişleme ve enflasyonun şişirdiği tutarlar bu yükselişte başlıca nedenler oldu. Vatandaşın aklındaki soru, bu temponun sürdürülebilir olup olmadığı.
Bütçe üzerinden sosyal güvenliğe yapılan transferler 2023’te 849.8 milyar TL, 2022’de 389 milyar TL, 2021’de 252.1 milyar TL seviyesinde gerçekleşti. Son beş yıldaki toplam artış yaklaşık altı kata ulaştı. Bu ivme, kamu maliyesinde ayrı bir tartışma başlığı haline geldi.
Gelir kalemlerinde öne çıkan artışlar
Sistemin açığı bu yıl da bütçe tahminlerinin altında seyrediyor. Eylül itibarıyla açık 65.7 milyar TL oldu. Oysa yıl başında tüm yıl için öngörülen açık 322.8 milyar TL seviyesindeydi. Son yıllarda benzer bir tablo var; gerçekleşen açık, bütçe planlarındaki rakamların belirgin biçimde altında kalıyor. Bu durum planlamalarda kısa süreli bir nefes aldırsa da kalıcı çözüm arayışı sürüyor.
SGK’nın gelirlerinde Hazine tarafından doğrudan finanse edilen kalemler önemli yer tutuyor. Her bir çalışan için kuruma karşılıksız aktarılan devlet katkısı %39.7 arttı. İşveren prim hissesi ve özellikle yatırım teşvikleri başta olmak üzere, prim karşılığı olmayan ödemeleri içeren toplam aktarım ise %26.51 büyüdü. Toplam gelir artışı %39.8 seviyesinde gerçekleşti. 2024’te gelirlerin giderleri karşılama oranı %99.7 idi; bu yıl Ocak–Eylül döneminde oran %98.4’e geriledi. Rakamlar tek başına çok şey anlatıyor.
Eylül ayı sonunda SGK’nın gelirleri 4000 milyar TL, giderleri ise 4066 milyar TL olarak kayda geçti. Aradaki fark sınırlı. Buna rağmen sistemin ihtiyaç duyduğu bütçe kaynağında ivme sürüyor.
İstihdam ve emekli olup çalışanların görünümü
Sigortalı çalışan sayısı bir önceki aya göre 29611 kişi azaldı; geçen yılın aynı ayına kıyasla ise 482000 kişilik artışla 23994000 seviyesine çıktı. Aylık düşüşün kaynağı, tarım ve esnafı da içine alan eski Bağ-Kur kapsamındaki 4-b statüsünde çalışan kesimde görüldü. İşyerlerinde bu dalgalanmaya şaşıran pek yok.
EYT düzenlemesi ve yüksek enflasyonun ücret dengeleri üzerindeki etkisiyle son yıllarda emekli sayısında hızlı artış yaşandı. Bu grubun önemli bir kısmı iş yaşamını sürdürdü ve çoğu kayıtlı istihdama dahil oldu. Kayıtlı olarak çalışan emekliler için işverenler Sosyal Güvenlik Destek Primi ödüyor. Bu kapsamdaki kişi sayısı 2024 sonunda 2105000’e ulaştı; 2025 Eylül itibarıyla sayı 2162000’e çıktı. Emekli olup çalışanların varlığı iş gücü piyasasında yeni bir denge yaratıyor.
Tablo, sosyal güvenlik sistemindeki yükün büyüdüğünü; buna karşın gerçekleşmelerin, bütçe tahminlerine kıyasla hâlâ daha dirençli bir çerçeve çizdiğini gösteriyor. Dengede kalmak hiç olmadığı kadar önemli.
