ABD Başkanı Donald Trump, federal bütçe üzerinde uzlaşma sağlanamazsa Washington’da yeni bir kilitlenmenin kapıda olduğunu söyledi. Beyaz Saray’daki basın toplantısında konuşan Trump, yaşanabilecek bir kapanmada çok sayıda kamu çalışanının zorunlu izne ayrılabileceğini belirtti. Siyasi tansiyonu yükselten bu uyarılar, yeni mali yılın arifesinde dikkat çekici bir gelişme olarak öne çıktı.

Beyaz Saray’da gerilimli mesajlar

Gazetecilerin sorularını yanıtlayan Trump, “Muhtemelen bir kapanma olacak” diyerek olasılığı açıkça dile getirdi. Tartışmanın merkezine ise Demokratların “yasa dışı göçmenlere ücretsiz sağlık hizmeti” talebini koydu. Bu politikanın dünyadan Amerika’ya ücretsiz sağlık için akınları teşvik ettiğini savunan Trump, “Hiçbir ülke bunun maliyetini kaldıramaz” ifadelerini kullandı ve “Bu yüzden büyük bir mücadele veriyoruz” diye ekledi.

Başkan, kapanma ihtimalinin karşı tarafa da risk yazdığını iddia etti. Kendi ifadesiyle, “Kapanma sırasında çok sayıda insanı işten çıkarmak, onların önem verdiği bazı programları kesmek gibi geri dönüşü olmayacak adımlar atabiliriz.” Bu sözler, pazarlık masasındaki tonun sertleştiğini gösterdi. Sosyal desteklerin de sekteye uğrayabileceğini anımsatan Trump, bunu arzu etmediğini, ancak “dolandırıcılık, israf ve suistimale” göz yummayacağını vurguladı.

“Hiçbir şey kaçınılmaz değil” diyen Trump, uzlaşma kapısını açık tuttu. Yine de yasa dışı göçmenlere sağlık hizmeti konusunda taviz görmediğini söyleyerek, “Bu, ülkemizdeki diğer herkesin sağlık hizmetini mahveder” yorumunu yaptı.

Federal kapanma ne anlama geliyor?

ABD’de mali yıl her yıl 1 Ekim’de başlıyor, 30 Eylül’de sona eriyor. Kongre bütçeyi zamanında geçiremezse, geçici kaynaklarla sürecin idare edilmesi gerekiyor. Bu köprü finansmanlar devreye girmediğinde ise federal hükümet harcama yetkisini kaybediyor ve “temel” kabul edilmeyen pek çok faaliyet duruyor.

Böyle dönemlerde kritik görevler sürüyor: ABD ordusu, istihbarat kurumları, kamu hastanelerindeki hekim ve hemşireler, havalimanları ile hapishanelerdeki güvenlik personeli çalışmaya devam ediyor. “Temel olmayan” alanlarda görev yapanlar ise ücretsiz izne ayrılıyor. Ulusal park ve anıtların açık kalıp kalmayacağına ilişkin karar, her kapanmada yönetime göre değişebiliyor. Bu tablo, kamu hizmetlerinde aksamalara ve günlük yaşamda hissedilir gecikmelere yol açıyor.

CBO uyarısı: 750 bin kişi izinde, yüksek maliyet

ABD Kongresi Bütçe Ofisi (CBO), finansman boşluğu halinde her gün yaklaşık 750 bin federal çalışanın ücretsiz izne çıkarılabileceğini hesaplıyor. Geriye dönük maaş ödemelerinin tahmini günlük yükü ise yaklaşık 400 milyon dolar. CBO, izne ayrılanların sayısının kapanmanın süresine ve kurumların bazı personeli geri çağırıp çağırmamasına göre günlük olarak değişebileceğini not ediyor.

Analize göre, askerler görevde kalacak ancak maaşlarını diğer federal çalışanlar gibi bütçe çıktıktan sonra alabilecek. Kongre üyelerinin maaşları ise Anayasa gereği “zorunlu harcama” kapsamında değerlendirildiği için ödenmeye devam ediyor. Bu ayrıntı, kamuoyunda her kapanmada yeniden tartışma başlatan başlıklardan biri.

Kapanmanın ekonomiye yansıması, kapsam ve süreye bağlı. CBO, 2019 başında sona eren 5 haftalık kısmi kapanmayı hatırlatıyor. O dönemde maaş ödemeleri ile mal ve hizmet alımlarındaki gecikmeler, bazı federal hizmetlerin askıya alınması ve özel sektörde talebin zayıflaması dikkat çekmişti. Kuruma göre, 2018’in son çeyreği ile 2019’un ilk çeyreğinde reel GSYH’de yaklaşık 3 milyar dolarlık kalıcı kayıp oluştu; bu da yıllık üretimin yaklaşık %0,02’si.

Özetle tablo net: Siyasi pazarlık uzadıkça kamu hizmetleri daralıyor, çalışanların gelir akışı gecikiyor, piyasada güven sarsılıyor. Şimdi gözler, bütçe müzakerelerinden çıkacak sonuca çevrilmiş durumda. Bir uzlaşma gelirse çarklar yeniden hızlanacak; aksi halde Washington, yeni bir kapanmanın ekonomik ve sosyal ağırlığıyla yüzleşecek.