İnternet sitelerinde çerezleri kabul etmek zararlı mı

İnternette bir siteyi ziyaret ettiğinizde çerez uyarılarıyla karşılaşmak neredeyse kaçınılmaz. Bu bildirimlerde genellikle “tümünü kabul et” ve “tümünü reddet” gibi seçenekler bulunur; bazı durumlarda ise daha detaylı ayarların yapılabileceği ek seçenekler sunulmaktadır.

Birçok internet kullanıcısı bu uyarıları dikkate almadan, siteye hızlıca erişebilmek için “tümünü kabul et” butonuna basmayı tercih ediyor.

Çerezler yalnızca basit bir onay mesajından ibaret değildir. Çerezler nedir, neden neredeyse her web sayfasında görüyoruz ve bunları kabul etmek veya reddetmek dijital gizliliğimiz açısından ne ifade ediyor? Bu soruların cevapları, çevrimiçi aktivitemizde bıraktığımız izleri anlamak açısından oldukça önemlidir.

Çerezler ne anlama geliyor?

Çerezler, web sitelerinin bilgisayarınıza veya mobil cihazınıza bırakmış olduğu küçük veri dosyalarıdır. Amaçları, kullanıcıların siteleri tanıyabilmesini sağlayarak daha kişiselleştirilmiş ve işlevsel bir deneyim sunmaktır. Bu dosyalar sayesinde, kullanıcı adı ile tekrar giriş yapma zorunluluğu ortadan kalkar ve tercih edilen içerikler ile sayfa ayarları hatırlanır. E-ticaret sitelerinde, incelediğiniz ürünlere benzer öneriler de yine çerezler aracılığıyla sunulmaktadır. Ayrıca, çerezler şirketlere çevrimiçi davranışlarınızı analiz ederken, ilgi alanlarınıza uygun reklamlar göstermekte de yardımcı olur. Çerezler, saklanma sürelerine göre genellikle iki ana gruba ayrılır: Oturum çerezleri, yalnızca siteyi ziyaret ettiğiniz süre boyunca geçerli olur ve itibarıyla tarayıcınız kapandığında silinir. Kalıcı çerezler ise cihazda daha uzun süreli olarak kalır ve giriş bilgileri gibi işlevleri destekleyerek birkaç günden birkaç yıla kadar uzanan sürelerde işlev gösterir.

Çerez seçenekleri neler?

Web siteleri, kullanıcı cihazlarına çerezler yerleştirerek hizmet sunar. “Temel çerezler” sitenin işleyişi için gereklidir ve genellikle iptal edilemez; zira bu çerezler olmadan alışveriş sepeti ve oturum açma gibi fonksiyonlar durabilir. Diğer çerezler ise kullanıcıların tercihlerine dayalıdır ve site deneyimini kişiselleştirmek amacı güder. Temel olmayan çerezler işlevsel, analitik ve pazarlama amaçlı çerezler olarak üçe ayrılır. İşlevsel çerezler dil ve bölge gibi tercihleri akılda tutarken, analitik çerezler sitenin kullanımını ölçer. Pazarlama çerezleri ise kullanıcı davranışlarını izleyerek kişiselleştirilmiş reklam sunar ve çoğu zaman üçüncü şahıslar vasıtasıyla farklı siteler ve cihazlar arasında veri paylaşımına sebep olur.

Çerezler kabul edilmeli mi?

Sonuçta tercih tamamen kullanıcılara aittir. “Tümünü kabul et” seçeneği seçildiğinde, site sadece zorunlu çerezlerle yetinmez, aynı zamanda izleme amacı taşıyan çerezleri de aktifleştirir. Böylece sayfanın tüm işlevleri çalışır; reklamlar ilgi alanlarına göre düzenlenir ve üçüncü taraf hizmetle aktif hale gelir. “Tümünü reddet” seçeneği, yalnızca temel işlevlerin kullanılmasına izin verir. Kullanıcı siteye erişmeye devam edebilir, ancak kişiselleştirilmiş içerikler ve bazı ek hizmetler devre dışı bırakılır. Bu tercih genellikle bir onay çerezi ile 6 ila 12 ay süreyle saklanır ve kullanıcı dilediği zaman site içindeki “çerez ayarları” bölümünden kararını değiştirme imkanına sahiptir.

Gizlilikle bağlantılı mı?

Çerez uyarılarının bu kadar yaygınlaşmasının başlıca nedeni, 2018’de yürürlüğe giren Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR)dir. Bu düzenleme, kişisel verilerin dijital ortamda toplanması ve kullanılmasıyla ilgili sıkı düzenlemeler getirerek kullanıcıların veri üzerinde denetimini artırmayı hedefler. GDPR çerçevesinde, kullanıcının tanımlanmasını sağlayan çerezler kişisel veri sayılmakta ve bu nedenle zorunlu çerezler dışında açık bir rıza alınması, hangi verilerin toplandığının şeffaf bir şekilde beyan edilmesi ve verilen onayın kaydedilmesi gereklidir. Ayrıca, kullanıcı bazı çerezleri reddetse bile hizmetten yararlanabilmeli ve herhangi bir anda verdiği izni geri çekebilmelidir. Avrupa dışındaki pek çok web sitesi de küresel kullanıcılardan dolayı bu düzenlemeleri uygulamayı tercih etmektedir.

“Bilinçli onay” kavramı yok.

Çerez uyarılarına sıkça maruz kalınması, zamanla kullanıcılar arasında “rıza yorgunluğu”na neden olabilmektedir. Bu durum, çok sayıda kişinin içeriği okumadan “tümünü kabul et” seçeneğini işaretlemesine yol açmakta ve dolayısıyla GDPR’ın temel ilkelerinden biri olan “bilinçli onay” kavramı anlamını yitirmektedir. Kullanıcılar neyi kabul ettiklerini tam olarak bilmeden veri paylaşımına onay vermiş olmaktadırlar. Bu soruna çözüm olarak önerilen Küresel Gizlilik Kontrolü (GPC), gizlilik tercihlerini her bir site için değil, doğrudan tarayıcı üzerinden iletmeyi hedeflemektedir. GPC henüz tüm tarayıcılar tarafından desteklenmiyor olsa da bazı tarayıcı ve eklentiler bu sistemi benimsemektedir. Ayrıca, istemeden kabul edilen çerezler, tarayıcı ayarlarından silinerek gizlilik tercihleri sıfırlanabilse de bunun mevcut oturumların kapanmasına neden olabileceği unutulmamalıdır.