Dünya’da kıyısı olmayan tek deniz Sargasso
Dünya üzerindeki denizlerin büyük bölümü bir ülkeye, bir kıyı şeridine ya da bir adaya temas ediyor. Ancak Kuzey Atlantik’te, Florida’nın yaklaşık 900 kilometre doğusunda yer alan Sargasso Denizi, hiçbir kara parçasına bağlı olmamasıyla benzerlerinden ayrılıyor. Çevresindeki güçlü akıntılarla belirgin şekilde ayrılan bu bölge, sakin yüzeyi ve uzun dalgalarıyla dikkat çekiyor. Deniz, adını yüzeyini kaplayan sargassum yosunundan alıyor.
SARGASSO’YU BENZERSİZ KILAN OLUŞUM
Altın kahverengi tonlara sahip sargassum yosunları, küçük gaz kesecikleri sayesinde su yüzeyinde birikerek geniş tabakalar oluşturuyor. Bu tabakalar, karideslerden küçük balıklara, yengeçlerden yüzlerce omurgasız türüne kadar birçok canlı için yaşam alanı sağlıyor. Bilim insanları bu büyük yosun kümelerini “habitat adaları” olarak tanımlıyor.
Sargasso Denizi’nin bugünkü yapısının temelinde Kuzey Atlantik Subtropikal Dolaşımı bulunuyor. Farklı enlemlerden gelen akıntılar, yüzeydeki maddeleri merkeze doğru toplayarak bölgenin sabit bir yapıda kalmasını sağlıyor. Bu nedenle yosunların büyük çoğunluğu tam da bu çemberin içinde yoğunlaşıyor.
YILAN BALIKLARI VE İKLİMDEKİ ROLÜ
Sargasso Denizi, yaşam döngüsü bu bölgede başlayan yılan balıkları için hayati önem taşıyor. Avrupa ve Amerika kıyılarındaki tatlı sulara yolculuk eden yılan balıkları, şeffaf larvalar olarak bu denizde doğuyor. Yıllar süren göçün ardından tekrar Sargasso’ya dönerek yumurtladıktan sonra yaşam döngülerini tamamlıyorlar. Binlerce kilometrelik yolu nasıl buldukları ise hâlâ bilimsel bir soru işareti.
Deniz aynı zamanda küresel iklim sistemi açısından kritik bir rol üstleniyor. Yaz aylarında sıcaklığı 29–30°C, kışın 18–20°C arasında değişen Sargasso, Atlantik üzerindeki ısı ve nem taşınımını etkileyerek hava akımlarının daha dengeli ilerlemesine katkı sağlıyor. Planktonların karbondioksit emme kapasitesi nedeniyle bölge önemli bir karbon yutak alanı olarak kabul ediliyor. Ancak yüzey sıcaklıklarının artması, alt katmanlardaki oksijenin azalmasına neden olarak ekosistemi tehdit ediyor.
KÜRESEL DENGE İÇİN KRİTİK ÖNEM
Uzmanlar, Sargasso Denizi’nde yaşanacak bozulmaların dünya ekosistemi üzerinde zincirleme etkiler yaratabileceğini belirtiyor. Yılan balıklarının üreme döngüsünün değişmesi, balina göç yollarının kayması ve Avrupa’daki fırtına rotalarının etkilenmesi bu olası sonuçlar arasında gösteriliyor. Ayrıca Atlantik Okyanusu’nun ısı depolama kapasitesindeki artış, iklim değişikliğinin hızlanmasına katkıda bulunabilir.
Bu nedenlerle uluslararası kuruluşlar, bölgenin bir “biyolojik çeşitlilik alanı” olarak korunması gerektiğini vurguluyor. Gemi rotalarının yosun kümelerinden uzak tutulması ve plastik kirliliğini azaltacak önlemlerin devreye alınmasının önemine dikkat çekiliyor.
Haritalarda küçük bir mavi alan olarak görülen Sargasso Denizi, aslında dünya ikliminin ve okyanus yaşamının merkezinde yer alan kritik bir bölge. Bilim insanları bu benzersiz denizin geleceğinin tüm gezegen açısından büyük önem taşıdığını ifade ediyor.
